איך מיין אז 'בונם' איז א כינוי צו 'בנימין', חוץ מזה וואס אונז זעהמיר אז געוועניליך גייט דאס ביינאזאם מיט 'שמחה', פאר מקורות לשמות אנשים ונשים איז זיכער ראטזאם דאס ערשטע אריינצוקוקען אין 'בית שמואל' אין אבהע"ז און פון דארט ווייטער צו די אחרונים.
אברמלע דער עין יעקב יוד האט געשריבן:
וואס מאכט א מענטשס נאמען - וואס געשעט למשל אז נאכען ברית (נאכען געבען דעם נאמען ) האט דער יוד דעסיידעדט אז ער וויל נישט דעם נאמען -ער האט עס נישט ליב און ער וויל עס טוישען פאר אנדערע נאמען איז ער בארעכטיגיט דאס צו טון ??? וואס מאכט א מענטשס נאמען - וואס געשעט למשל אז נאכען ברית (נאכען געבען דעם נאמען ) האט דער יוד דעסיידעדט אז ער וויל נישט דעם נאמען -ער האט עס נישט ליב און ער וויל עס טוישען פאר אנדערע נאמען איז ער בארעכטיגיט דאס צו טון ???
איך מיין אז א נאמען פון א מענטש ווערט וואס מען רופט אים אויב מען וועט רופען א מענטש "בונם" כסדר פאר יארען וועט דאס ווערען זיין נאמען.. אפילו עס איז נישט געווען זיין נאמען ביז דאן איך וואלט הנאה געהאט אויב די יודעי ספר דא זאלען דאס בארעכטיגען אדער אפווארפען ווייל איך ווייס נישט די הלכה ביי גיטין וקדושין..
איך מיין עס שטייט אז מען וועט אויפשטיין תחיית המתים וועט עס זיין לויט די סדר אויתיות א'ב' פון די אותיות פון די ערשטע נעמען... איך געדענק נישט קיין מקור ביטע ווער עס ווייסט ...
איך מיין אז דער רמב"ן שרייבט ביי אדם הראשון אז ווען ער האט גערופען די נעמען פן אלע חיות איז דאס געווען די יסוד הנפשי פון די זאך.. (געשריבען נאר פון זכרון.... כ'האב עס נישט יעצט נאכגעקוקט...)
בכלל זעיט מען דער תורה מאכט א עסק פון די נעמען.. ותקרא שמו וכו' וכו' - בתיה האט גערופען א נאמען משה כי מן המים משיתיהו - וכדו' .. די טעמים פון די נעמען ביי די שבטי י-ה .. זעיט מען נעמען זענען נישט קיין דברים פשוטים
מען זעט טאקע דא אגב ביי משה אז מען האט גערופען דעם נאמען וואס נישט דער טאטע מאמע האבען געגבען - זעיט מען דאך אז עס איז דברים גבוהים.. אבער עס איז טאקע אינטערעסאנט די מקורות פון די נעמען וואס דאס איז דאך לכאורה די ציל פונעם אשכול ..
כולל יונגערמאן האט געשריבן:
עס שטייט אז עס טוישט די מזל סא עס איז שרעקעדיג ארום צו שפילען מיט נעמען
ווי באקאנט שפילט זיך הרה"צ ר' יעקב מאיר שעכטער שליט"א זייער אסאך ארום מיט נעמען, איך קען אפאר אידן וואס האבן זיך פלוצלינג געטוישט די נעמען, אלץ וועגן ר' יעקב מאיר, סאיז זייער אן אינטרעסאנטע ערשיינוג ווען משטויסט זיך אן, אין דעי אידן.
די נעשכיזער איז א גוטער איד, מייערן אין צימעס איז א גוט מאכל.
איך זוך נישט צו פארקירעווען דעם אשכול אין אנאנדערע נושא, אבער וויבאלד דער אשכול רעדט פון "שמות אנשים" ערשטע און לעצטע נעמען" האף איך אז די ריסוירטש איבער לעצטע נעמען וועט נישט עס אוועקפירן.
איך האב זיך דערגרינטעוועט איבער די גרופעס פון לעצטע נעמען. 1) די וועלכע ענדיגן זיך מיטאווייטשווי פאלקאוויטש, שמולעוויטש, איליאוויטש וכו' 2) די וועלעכע ענדיגן זיך מיטסקיווי אינדורסקי, בעלסקי, בארזעסקי, קאמענעצקי, קנייבסקי, וכו' 2) די וועלעכע ענדיגן זיך מיטאווווי באראכאוו, יאגדאוו, סוקאלאוו, וכו'.
הרב ווייסער, אונזער שאץ מאץ האט אמאל געמאכט עפעס א קוגל פון די ניקים וועלכע האט אנטאהאלטן אביסל אינפארמאציע איבער נעמען, אבער אין א ערנסטען טאן האט איר אנגעפאנגען א גוטע טעמע וואס מ'קען אסאך מאריך זיין, ואף אני אוסיף מחלקי להעיר ולהאיר בדבריך כפי מה שחנני ה' מאוצר מתנת חנם.
בראך - קיבלתי אז דער מקור פון די נאמען איז 'בר"ח' וועלכער איז א ר"ת פון איינע פון די אבות המשפחה שעל שמו האבן די קינדער זיך גערופען ב'ן ר' ח'יים, אנדערע זאגען אז דאס איז על שםא 'ויברח' וואס איינער האט געמאכט, גם ברוך יהי'.
אויב איז דאס ר"ת איז דאס פון די קאטעגאריע פון; כ"ץ, כ"ף, באב"ד, בהר"ן און נאך, אין די סעריע איז אויך לויט געוויסע מקורות דער נאמען 'שיק' וואס דער מייסד האט א נאמען געגעבן מיט די כוונה פון די ר"ת ש'ם י'שראל ק'דוש אדער דער נאמען 'ביק' וואס לויט ווי ר' ארי' לייב תאומים אב"ד בראד זצ"ל שרייבט אין די הקדמה לספרו שו"ת גור ארי' יהודה איז דאס ווייל די ראשי המשפחה זענען געווען גרויסע שתדלנים ועסקנים אשר ב'עזרת י'שראל ק'מו עיי"ש.
אין ארץ ישראל איז דא א נאמען חרל"פ וועלכע איז אויך א ר"ת, אבער לא זכיתי לידע פירושו וה' יאיר עיני.
-
מייזעלס-מייזליש - כפי הנלע"ד איז דאס פון די סעריע פון; חנליש, סורקיש, עברילס. די נעמען זענען היינט אדער פארדרייעט אדער נישט באקאנט אבער אין די ערשטע יארען פון משפחה נעמען איז דאס געווען גאר פאפולער אז מ'האט גענומען די מוטער'ס נאמען אדער דעם פאטער'ס נאמען אלס א משפחה-נאמען (סורקיש איז אזוי ווי שרה'קאס) אויך באקאנט דער גביר פון קראקא ר' אייזיק ר' יעקלס.
הגם איך ווייס נישט וויאזוי מסביר צו זיין דעם 'מייז' פון מייזליש איז דאס אבער זייער מסתבר לויט די צוויי באזונדערע אויסלייגען מיט א ס' אדער א ש' וואס מ'זעהט ביי די סארט נעמען.
-
הורוויץ - איז די נאמען פון א שטאט און אזוי אויך גאר אסאך אלטע נעמען ווי; ראפאפורט, האלבערטשאדט (האלבערשטאם איז פארדרייעט במכוון), שפירא (אושפירא), גינז, קאליש, קארצוג, ועוד.
הגם עס זענען דא וואס זאגען אז דער הייליגער ראפשיצער רב האט בוחר געווען בשם זה פון זיין מאמעס צד ווייל עס ווייזט אויף 'הארעווען', איז דאס נאר בדרך דרוש.
-
טווערסקי - הגם רוב נעמען מיט די נאכזילבע 'סקי' זענען אזוי ווי דו דערמאנסט ע"ש א דערפל וכדו', איז דא וואס זאגען אז די טשערנאבלער משפחה האבן דאס געגעבן על שם העיר טברי'.
אין ארץ ישראל האבן אסאך פארדרייעט די נעמען אז דאס זאל קלינגען מער העברעאיש ווי 'אלישיב' וואס איז במקורו 'עלישאוו' אדער 'ראבין' איז 'ראבינאוויטש' (ס'זענען דא וואס זאגען אז הרב ש"ך וואס זיין נאמען איז געווען 'שוכמאן' האט דאס משנה געווען צו 'מן-שך' אבער אנדערע לייקענען דאס), אדער האבן זיי דאס געטייטשט אויף עברית ווי; גאלד-זהבי, וואלפסאן-זאבי, וכדו'.
די ר"ת פון בראך האב איך שוין אמאל געהערט, אבער לויט דעם איז שווער דער "בראכפעלד".
אלישיב איז אפשר העברעזירט - פון די אנדערע זייט געפינען מיר איינע פון די "כ"ד משמרות כהונה איז משמורת אלישיב. איז אפשר מעגליך אז זייער א עלטער-עלטער זיידע האט געהאט בקבלה אז ער שטאמט פון משמורה. ווער ווייסט?
איך ווייס נישט צו איך דארף זיך אין דער אשכול פון 'שמות אנשים' אנטשולדיגן אז איך וויל צוריק דרייען דער שמועס צו 'געגעבענע נעמען' ד.ה. נישט קיין משפחה נעמען נאר ערשטע נעמען. אגב איז דא א שמועס וועגן לעצטע נעמען אין אן אנדערער אשכול דארט האב איך צוגעצייכנט צו א קובץ בית אהרן וישראל וועלכע צונעמט דער ענין. בנוגע צוגעבן א נאמען קען איך איינער וואס דער בעלזער רב ז"ל האט איהם א נאמען געגעבן 'ישכר דוב' נאכן פריערדיגער רב און נאכן ברית האט דער רב ז"ל נאכאמאל איבער געזאגט די ברכות און א נאמען געגעבן דאס קינד 'ישכר' אהן דער 'דוב', למעשה האט זיך ארויס געשטעלט אז ער האט דריי מחותנים מיטן נאמען 'ישכר דוב' און ווי ס'פארשטענדליך וואלט ער די שידוכים נישט געקענט טוהן ווען ער הייסט ווען 'ישכר דוב'. ס'מיר געווען אינטערעסאנט די וואך צו ליינען אין גליון דברי אמונים וואס ווערט ארויס געגעבן וועכנטליך דורך די תולדות אברהם יצחק'ער קהלה וועגן דער נאמען פונעם בארדיטשובער רב'ס מאמע, איך ברענג עס אהער מצורף, לויט דעם שטימט שוין וואס ס'פלעגט מיר אלעמאל שווער זיין וואס אין דער ניגון 'דרי מעלה' וואס ס'הייסט אויף די ניחח רעקארדס אלס דער קדיש פון ר' לוי יצחק מבארדיטשוב פלעגט עס זינגען 'ואפילו אני לוי יצחק בן סאסיא שרה עפר רימה ותולעה'.
ראטשילד - א 'שילד' (סיין) וואס האט געהאנגען ביים אריינגאנט אלס 'רויט'. אויערבאך - א דייטשער געאגראפישער נאמען באראש - פון די סעריע פון באב"ד, בר"ש ב'ן ר' ש'מואל בלאך - פונעם סלאווישען 'וולאך' וואס באדייט א פרעמדער (געגעבן פאר א משפחה וואס זענען געווען דרויסנדיגע) פרענקל - על שם א דייטשער פראווינס 'פראנקאניע' דאס הייסט ער איז פון דארט געפנער - א לשה"ק/אידיש קאמבא פון 'גפן' מיט די אידישע נאכזילבער 'ער' (וויינער בלע"ז) העללער - על שם א געגנט 'העללא' אין דייטשלאנד מענצער - א פוילישע ווארט פאר א מעל האנדלער
ואידך פירושא זיל גמור
-
איך האב אויבן דערמאנט די סעריע פון 'סורקיש, חנליש און מייזליש', נאך אין די סעריע; איסרליש, איידליס, ביילוש, בייליס, געלליס, הענדילס, טויבש, ייטלס, מארילעס, מארקוס, נחמיאש, פערילס, רבקש.
פלעקילס איז מן-הסתם אויך פון די סארט, הגם איך ווייס נישט על שום מה.