VRIJDAG 15 MEI 2026
‘Kalte Sophie’! Afgelopen nacht op uitgebreide schaal vorst aan de grond!
‘Vor Nachfrost bist du sicher nicht, bevor Sophie (15 Mai) vorüber ist’ .Bij onder meer onze oosterburen wordt de heilige martelares Sophia van Rome beschouwd als één van de ijsheiligen. Feitelijk staat ‘kalte Sophie’ bekend als beschermheilige tegen nachtvorst: vooral in het zuiden van Duitsland.
Bij ons zijn de IJsheiligen van 11 t/m 14 mei van belang. De 15de mei doet er wat minder toe: volgens de Volksweerkunde is de meeste kou in de lage landen dan al uit de lucht.
Het is echter een bekend gegeven dat de IJsheiligen niet kalendervast zijn. Op basis van de klimatologie zijn de nachtvorstkansen sowieso het grootst aan het begin van de maand en niet halverwege mei en uiteraard nog kleiner tijdens de derde decade van de meimaand.
Maar soms hebben ook wij een ‘kalte Sophie’. Tijdens de afgelopen nacht kwam het in vooral het binnenland op uitgebreide schaal tot vorst aan de grond. Het Gelderse Hupsel meldde op klomphoogte –3,8°; op standaard waarnemingshoogte (1,50 meter) registreerde Deelen –0,5°. Vanuit Twello maakte Matheijs Pleijter gewag van vorstschade aan zijn aardappelplanten.
Vandaag en morgen veroorzaakt een depressie ter hoogte van de Noorse zuidkust nog enkele buien en het kwik komt nog niet echt op schot
Net als gisteren wordt het weerbeeld vandaag en morgen nog bepaald door een kleverige depressie ter hoogte van de Noorse zuidkust. Zaterdagmiddag bevindt het zenuwcentrum zich boven het Skagerrak. De kerndruk loopt op van 988 hPa tijdens de afgelopen nacht naar 997 hPa morgenmiddag. Rond het systeem circuleren verschillende ‘verstoringen’, maar de atmosferische bovenkamer warmt geleidelijk op.
Vanochtend neemt de buiigheid van het noordwesten uit toe (in Denekamp deze maand al 74 mm). Onweer is daarbij niet uitgesloten. Vanmiddag vallen er verspreid over het land enkele buien. In vooral het midden en zuiden is er ook nu en dan zonneschijn. Het kwik blijft steken op 11 tot 12, lokaal 12-13 graden en er waait een matige wind uit het westen tot noordwesten. Aan de kust en op het IJsselmeer is de wind af en toe vrij krachtig.
Zaterdag veroorzaakt een hoogtetrog enkele buien. De dag begint echter droog met geregeld zonneschijn; in de loop van de middag verdwijnen de buien in het westen en komt de zon er vaker aan te pas. De temperatuur komt uit op 13 tot 14 graden. In het zuidoosten wordt lokaal de grens van 15 graden aangetikt. De wind waait uit het westen en is matig, aan de kust vrij krachtig en in het noordelijk kustgebied soms krachtig, windkracht 6. Zaterdagavond krimpt de wind naar het zuidwesten.
Eerst nog onstandvastig weer. Richting het pinksterweekeinde knapt het flink op.
Op zondag veroorzaakt een oceaanfront in de loop van de dag regen. Verder een zuidenwind en iets hogere temperaturen.
Vanaf maandag 18 mei genereert een omvangrijke oceaandepressie een zuidwestelijke stroming. Daarmee wordt warmere lucht aangevoerd, maar t/m woensdag veroorzaken fronten nog wel periodiek regen.
Na woensdag komt boven West-Europa een solide hogedrukgebied tot ontwikkeling. Het wordt dan droog, de zon gaat vaker schijnen en de temperatuur stijgt naar waarden boven 20 graden. Met Pinksteren zijn regionaal maxima rond 25 graden mogelijk.
Uitzonderlijke voorjaarswarmte nekt opmerkelijk vroeg het laatste zee-ijs van dit seizoen in de Botnische Golf
Het duo januari-februari verliep in Finland opmerkelijk koud. Het nationaal gemiddelde bedroeg –13,5°. Nog iets kouder was het, voor wat betreft de 21ste eeuw, alleen in 2010. Het ijzige winterweer genereerde veel zee-ijs in het Oostzeegebied. Vrijwel de gehele Finse Golf en een groot deel van de Botnische Golf werden dik in het ijs gestoken. Op 20 februari bedroeg de maximale oppervlakte zee-ijs 181.000 km². Sinds de winter van 2011 was de oppervlakte zee-ijs niet meer zo groot geweest. Toen werd een maximale ijsbedekking van 309.000 km² geregistreerd.
Na de ijzige ‘hoogmis’ volgde echter een onwijs zacht voorjaar. In maart en april sneuvelden talrijke warmterecords in grote delen van Noord-Europa. In het Zweedse Haparanda, gelegen aan de monding van de rivier Torne die in de Botnische Golf uitmondt, bedroeg het aprilgemiddelde 3,1°. Daarmee werd het record uit 2011 ruimschoots verslagen. Toen werd het gemiddeld 2,7°. De metingen van Haparanda dateren vanaf 1860.
Het uitzonderlijk zachte voorjaarsweer deed het zee-ijs uiteraard rap smelten. Afgelopen zondag, 10 mei, verdween het laatste ijs uit de Botnische Golf. Samen met 2015 is dit de vroegste datum waarop het complete Oostzeegebied weer ijsvrij is. In het (verre) verleden verdween het laatste zee-ijs soms wel eens begin juni!
‘Planet Earth’ lijkt af te stevenen op de krachtigste El Niño in bijna 150 jaar
Het wordt steeds aannemelijker dat ‘Planet Earth’ aan de vooravond staat van een krachtige El Niño. Nagenoeg alle gerenommeerde weermodellen laten deze ontwikkeling later dit jaar zien. De kans is zelfs vrij groot dat het om een ‘powerhouse El Niño event’ zal gaan; diverse modellen opteren in het najaar voor anomalieën van +3 tot mogelijk +3,5° van de zeewatertemperaturen van de equatoriale wateren van de oostelijke Pacific.
De Amerikaanse meteoroloog Ben Noll, verbonden aan de Washington Post, bericht dat het wel eens om de krachtigste El Niño van de afgelopen 150 jaar zou kunnen gaan en hij staat daar niet alleen in. Vergelijkbaar dus met de volgens wetenschappers krachtigste El Niño ‘aller tijden’ van 1877-1878. Oogsten werden toen vooral door droogte compleet verwoest met als gevolg een wereldwijde hongersnood waardoor met name in landen als India, China en Brazilië meer dan 50 miljoen mensen zijn omgekomen. Dat aantal komt overeen met 3 tot 4 procent van de geschatte wereldbevolking destijds. Wanneer dat vandaag de dag zou gebeuren komt dat neer op 250 miljoen mensen.
De droogte begon overigens al in 1875 in de tropen en subtropen. In de jaren daarna werd de droogte versterkt door een combinatie van krachtige ‘klimaatactoren’ in de Indische en Atlantische Oceaan en de recordbrekende El Niño van 1877-1878.
Meteorologische instanties in ons land willen de effecten van een krachtige El Niño met betrekking tot Nederland nogal eens bagatelliseren, maar daar zet ik toch wel wat vraagtekens bij. De mondiale oceanen en zeeën zijn, terwijl El Niño nog op stoom moet komen, al geruime tijd verontrustend warm. In combinatie met een verdere opwarming van de equatoriale gordel van de Pacific en de onmiskenbare invloed daarvan op de wereldwijde atmosfeer, gaan wij daar indirect of direct zeker het een en ander van merken. ‘Lessen uit het verleden’ leren dat een El Niño event bij ons niet zelden tot een kletsnat voorjaar kan leiden.
Weerman Jan Visser, Purmerend, vrijdag 15 mei 2026, 09:40 uur
Updates van het actuele weer en andere bijzonderheden (waaronder het ‘verslag van de dag’) plaats ik op de pagina Weerpraatje
foto’s voor plaatsing op de site kunt u mailen naar info@janvissersweer.nl
FOTO:
In de duinen van Zandvoort maakte Henk van Leersum gisteren deze fraaie foto.
Verder een vergelijking van de ‘super El Niño’ 1877-1878 met die van later dit jaar en begin 2027 (bronnen: Ben Noll/Washington Post en ECMWF/NOAA data).
