กลุ่มภาคประชาสังคมในจังหวัดเชียงรายและเชียงใหม่ร่วมกันเดินขบวนประท้วงระยะทาง 70 กิโลเมตร เพื่อเปิดเผยการปนเปื้อนสารพิษในแหล่งน้ำ

เชียงราย —ปัญหาเรื่องสิ่งแวดล้อมข้าม พรมแดน กำลังกลายเป็นประเด็นร้อนที่สร้างความกังวลให้แก่นิเวศวิทยาและสุขภาพของประชาชนในพื้นที่ ภาคเหนือ อย่างรุนแรง ล่าสุดเครือข่ายภาคประชาชนใน จังหวัดเชียงราย และ เชียงใหม่ ได้ตัดสินใจรวมตัวกันครั้งใหญ่ เพื่อส่งเสียงเตือนไปยังรัฐบาลไทยให้หันมามองความเดือดร้อนของชาวบ้านริมฝั่งน้ำอย่างจริงจัง

เปิดพิมพ์เขียว “ธรรมยาตรา 5 สายน้ำ” 70 กิโลเมตร

เมื่อวันที่ 30 พฤษภาคม 2569 ที่ผ่านมา ตัวแทนภาคประชาชนและเครือข่ายปกป้องแม่น้ำกก สาย รวก โขง สาละวิน และกระบุรี ได้ร่วมกันแถลงข่าวอย่างเป็นทางการที่พิพิธภัณฑ์ศิลปะร่วมสมัย (ขัวศิลปะ) อำเภอเมืองเชียงราย จังหวัดเชียงราย เพื่อเตรียมจัดกิจกรรมเนื่องใน “วันสิ่งแวดล้อมโลก” ซึ่งตรงกับวันที่ 5 มิถุนายนของทุกปี

เพื่อเป็นการสะท้อนความเจ็บปวดของชุมชน ทางเครือข่ายได้วางกำหนดการเดินรณรงค์และจัดเวทีเสวนาอย่างเข้มข้นตั้งแต่วันที่ 31 พฤษภาคม ไปจนถึงวันที่ 5 มิถุนายน 2569 รวมระยะทางกว่า 70 กิโลเมตร โดยมีรายละเอียดกิจกรรมในแต่ละจุดดังนี้:

• 31 พฤษภาคม:เริ่มต้นออกเดินทางธรรมยาตราจาก ตำบลท่าตอน อำเภอแม่อาย จังหวัดเชียงใหม่ เดินขนานไปกับแม่น้ำกก และจะมีการจัดเสวนาในช่วงค่ำในหัวข้อ “1 ปี แม่น้ำกกปนเปื้อนข้ามพรมแดน”
• 1 มิถุนายน:คณะเดินทางจะมุ่งหน้าไปตามเส้นทางวัดใหม่หมอกจ๋าม จนถึงโรงเรียนผาใต้ เพื่อเปิดเวทีวัฒนธรรมและเวทีเสวนาเรื่อง “ฟังเสียงประชาชนข้อกังวลสารพิษปนเปื้อนในแม่น้ำและทิศทางการปัญหาให้ชุมชน”
• 2 มิถุนายน:เดินทางต่อไปยังโรงเรียนผาขวาง เพื่อทำกิจกรรมเชิงสร้างสรรค์ร่วมกับคนในชุมชนท้องถิ่น
• 3 มิถุนายน:ลงพื้นที่เยี่ยมเยือนและสำรวจข้อมูลกับกลุ่มชาวบ้านผู้ประสบภัยน้ำท่วม ณ บ้านแคววัวดำ ตำบลแม่ยาว อำเภอเมืองเชียงราย
• 4 มิถุนายน:จัดเวทีเสวนาเพื่อสรุปสถานการณ์และรวบรวมข้อเสนอแนะจากชาวบ้าน ณ บ้านห้วยทรายขาว
• 5 มิถุนายน (วันสิ่งแวดล้อมโลก):สมาชิกเครือข่ายจะล่องเรือจากเทศบาลตำบลแม่ยาวไปตามแม่น้ำกกจนถึงหน้าศาลากลางจังหวัดเชียงราย

ทั้งนี้ คาดว่าในวันสุดท้ายจะมีมวลชนและกลุ่มศิลปินเข้าร่วมมากกว่า 2,000 คน เพื่อจัดขบวนแห่ภายใต้แนวคิด “5 สายน้ำ 5 บาดแผล” จากสวนสาธารณะข้ามสะพานแม่ฟ้าหลวงไปยังศาลากลางจังหวัดเชียงราย เพื่อยื่นหนังสือต่อสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (ส.ส.) และสมาชิกวุฒิสภา (ส.ว.) ของจังหวัดเชียงรายทุกคน เพื่อให้ส่งต่อไปยังรัฐบาล

จี้ 5 รัฐมนตรีร่วมรับผิดชอบ ย้ำต้องตัดสินใจได้เอง

เป้าหมายหลักของการเคลื่อนไหวในครั้งนี้ คือการส่งหนังสือร้องเรียนตรงไปถึง นายอนุทิน ชาญวีรกุล นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยรวมถึงรัฐมนตรีอีก 4 กระทรวงหลักที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ กระทรวงการคลัง, กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม, กระทรวงการต่างประเทศ และกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ โดยทางเครือข่ายระบุว่าต้องการให้รัฐมนตรีทุกท่านลงมาอ้างอิงและรับฟังปัญหาด้วยตัวเอง โดยไม่ส่งข้าราชการระดับปฏิบัติการมาแทน เพราะต้องการผู้มีอำนาจที่สามารถตัดสินใจสั่งการได้ทันที

เหตุผลที่เครือข่ายภาคประชาชนต้องเจาะจงไปที่ 5 รัฐมนตรี มีความเชื่อมโยงกับผลกระทบในหลายมิติ ดังนี้:

• นายกรัฐมนตรี และ รมว.มหาดไทย:ต้องเข้ามาดูแลในฐานะผู้นำประเทศที่เคยประกาศนโยบายความมั่นคงชายแดน และในฐานะผู้กำกับดูแลการประปาส่วนภูมิภาค เนื่องจากปัจจุบันลุ่มแม่น้ำกกมีผู้ใช้น้ำเพื่อการอุปโภคบริโภคมากกว่า 40,000 ครัวเรือน
• รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง:ข้อมูลจากภาคประชาชนพบว่า ปัจจุบันยังคงมีการขนส่งและส่งออกแร่จากประเทศเมียนมาผ่านด่านศุลกากรต่างๆ ของไทยตลอดแนวชายแดนเพื่อส่งต่อไปยังประเทศจีนอย่างต่อเนื่อง กระทรวงการคลังจึงต้องเข้ามารับรู้ถึงปัญหานี้
• รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ:แม้จะมีการเข้าพบและหารือกับ พลเอกอาวุโส มิน อ่องหล่าย ผู้นำเมียนมาไปเมื่อเดือนเมษายนที่ผ่านมา แต่อีกฝ่ายกลับปฏิเสธการแบ่งปันข้อมูลให้กับคณะกรรมาธิการแม่น้ำโขง (MRC) โดยอ้างว่าพื้นที่เหมืองแร่อยู่ในเขตอิทธิพลของกองกำลังชนกลุ่มน้อย เช่น กลุ่มว้า และกลุ่มคะเรนนี ทำให้รัฐบาลทหารเมียนมาเข้าไม่ถึงพื้นที่
• รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์:ปัจจุบันมีพื้นที่นาข้าวและแปลงเกษตรกรรมริมน้ำของไทยที่ต้องใช้น้ำจากแม่น้ำสายนี้มากกว่า 100,000 ไร่ ซึ่งกำลังเสี่ยงต่อการปนเปื้อนของสารเคมีและโลหะหนักอย่างรุนแรง
• รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม:เป็นหน่วยงานตรงที่ต้องรับผิดชอบเรื่องระบบนิเวศและการฟื้นฟูธรรมชาติที่เสียหาย

ข้อมูลทางวิชาการชี้ชัด 1 ปีแห่งการสะสมสารพิษ

ดร.สืบสกุล กิจนุกรณ์ นักวิชาการจากมหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง หนึ่งในแกนนำขับเคลื่อน เปิดเผยข้อมูลที่น่าตกใจว่า จากการจัดตั้งคณะกรรมการร่วมระดับจังหวัดเพื่อติดตามตรวจสอบและเฝ้าระวังสารโลหะหนักตลอดระยะเวลา 1 ปีที่ผ่านมา ผลการตรวจวิเคราะห์ชี้ชัดว่า มีการสะสมของสารพิษและหมักหมมรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ ทั้งในตัวอย่างน้ำ ตะกอนดิน พืชผักสวนครัว ดินการเกษตร ปลาในแหล่งน้ำธรรมชาติ ไปจนถึงน้ำประปาที่ชาวบ้านใช้ดื่มกิน

“เมื่อวันที่ 10 เมษายน 2569 นายกรัฐมนตรีเคยแถลงต่อรัฐสภาว่า ปัญหาเหมืองเถื่อนในประเทศเพื่อนบ้านคือภัยความมั่นคง และขยับมาวันที่ 20 เมษายน ก็ย้ำที่เชียงใหม่ว่าจะแก้ปัญหาปนเปื้อนข้ามแดน ตอนนี้ถึงเวลาแล้วที่ชาวบ้านจะมาทวงถามความคืบหน้า รวมถึงทวงงบประมาณจำนวน 2,000 ล้านบาท ที่เคยมีแนวคิดจะใช้พัฒนาแม่น้ำลาวเพื่อทำระบบประปบทดแทนแม่น้ำกกที่ปนเปื้อน” ดร.สืบสกุล กล่าว

ทางด้าน อาจารย์นิวัฒน์ ร้อยแก้ว ประธานกลุ่มรักษ์เชียงของ และ นายสมเกียรติ เขื่อนเชียงสา ผู้อำนวยการสมาคมแม่น้ำเพื่อชีวิต ได้กล่าวเสริมว่า ปัญหานี้คาราคาซังมานานกว่า 1 ปีแล้ว แต่การแก้ไขของภาครัฐยังไม่มีความคืบหน้าที่เป็นรูปธรรม ในขณะที่วิถีชีวิตของชาวบ้าน ทั้งเกษตรกร ชาวประมงท้องถิ่น และผู้ประกอบการริมน้ำ ต้องเผชิญกับความเสี่ยงทุกวัน ดังนั้น รัฐบาลจำเป็นต้องแสดงความรับผิดชอบและพิจารณามาตรการชดใช้เยียวยาความเสียหายที่เกิดขึ้นแก่ภาคประชาชนตลอด 1 ปีที่ผ่านมาด้วย

การเคลื่อนไหวครั้งใหญ่ในวันสิ่งแวดล้อมโลกปีนี้ จึงไม่ได้เป็นเพียงแค่การเดินขบวนเชิงสัญลักษณ์ธรรมดา แต่คือการส่งสัญญาณเตือนภัยขั้นวิกฤตจากชุมชนรากหญ้า ไปถึงผู้บริหารประเทศที่กรุงเทพฯ ว่าพวกเขาจะไม่ยอมทนอยู่กับแหล่งน้ำปนเปื้อนสารพิษจากผลประโยชน์ของเหมืองแร่อีกต่อไป

ที่มาของข้อมูล:เรียบเรียงเนื้อหาจากรายงานข่าวฉบับเต็มของ ผู้จัดการออนไลน์